Oleh: Lebah
Kita hidup dalam zaman yang menyaksikan perubahan besar dalam kedudukan sosial manusia—daripada kehidupan serba kekurangan kepada kekayaan, kemewahan dan pencapaian yang tidak pernah terbayang sebelumnya. Namun, perubahan kedudukan duniawi tidak semestinya disertai peningkatan akhlak. Dalam Hadis Jibril, Rasulullah ﷺ menyebut antara tanda kiamat ialah golongan yang dahulu miskin berlumba-lumba meninggikan bangunan serta “hamba perempuan melahirkan tuannya.” Salah satu tafsiran ulama terhadap tanda kedua ini mengaitkannya dengan anak yang memperlakukan ibu seperti seorang hamba, iaitu bentuk ‘uquq al-walidayn yang termasuk dosa besar. Kedua-dua tanda ini menarik untuk dibaca bersama sebagai gambaran bahawa peningkatan status sosial boleh berlaku serentak dengan kemerosotan hubungan dan penghormatan terhadap ibu bapa.
Dalam Hadis Jibril yang sahih, Rasulullah ﷺ menyebutkan beberapa tanda kiamat, antaranya:
“Apabila hamba perempuan melahirkan tuannya, dan engkau melihat orang-orang yang bertelanjang kaki, tidak berpakaian, miskin papa, penggembala kambing, berlomba-lomba meninggikan bangunan.”
(HR. Muslim no. 8; juga dalam Sahih al-Bukhari)
Kedua-dua tanda ini boleh dibaca bersama sebagai gambaran perubahan susunan sosial dan akhlak di akhir zaman.
1. Tanda Pertama: “Hamba Perempuan Melahirkan Tuannya”
Ulama memberikan beberapa tafsiran terhadap lafaz ini. Antara tafsiran yang relevan dengan perbincangan akhlak ialah bahawa ia menggambarkan merebaknya penderhakaan anak kepada ibu bapa.
Al-Hafiz Ibn Hajar al-‘Asqalani dalam Fath al-Bari (1/122–123) menukilkan beberapa pendapat. Salah satunya ialah bahawa anak memperlakukan ibunya seperti seorang tuan memperlakukan hambanya — suatu gambaran pembalikan hubungan yang sepatutnya berlaku antara anak dan ibu.
Jika tafsiran ini diterima, maka perkara yang digambarkan itu bukan sekadar kerosakan adab biasa. Ia menyentuh ‘uquq al-walidayn, iaitu penderhakaan terhadap ibu bapa.
Dan syariat memberikan amaran yang sangat keras terhadap dosa ini.
Rasulullah ﷺ menyebut:
“Mahukah aku beritahukan kepada kamu dosa-dosa yang paling besar?”
Baginda ﷺ kemudian menyebut antaranya:
“Menderhakai kedua-dua ibu bapa...”
(HR. al-Bukhari dan Muslim)
Dalam hadis lain, Rasulullah ﷺ memberikan ancaman yang lebih keras terhadap golongan yang menderhaka kepada ibu bapa. Baginda ﷺ bersabda bahawa terdapat golongan yang tidak akan masuk syurga, antaranya al-‘āqq li-wālidayhi — orang yang menderhaka kepada ibu bapanya.
(Riwayat al-Nasa’i dan Ahmad; dinilai sahih oleh sebahagian ulama hadis)
Maka kedudukan ‘uquq al-walidayn dalam Islam sangat jelas: ia bukan sekadar akhlak buruk atau kegagalan menjaga adab, tetapi termasuk dosa besar yang disertai ancaman ukhrawi yang berat.
Ini menjadikan gambaran “hamba perempuan melahirkan tuannya” menurut tafsiran tersebut sangat serius. Seorang anak bukan sekadar mengambil kedudukan yang lebih dominan daripada ibu; dia membalikkan hubungan sehingga orang yang sepatutnya dihormati dan dilayani dengan ihsan diperlakukan seperti orang bawahan.
Imam al-Nawawi dalam Syarh Sahih Muslim juga membawakan beberapa pendapat tentang lafaz tersebut, termasuk tafsiran yang menggambarkan anak berada pada kedudukan seperti “tuan” terhadap ibunya.
2. Tanda Kedua: Penggembala Berlumba Meninggikan Bangunan
Lafaz hadis ialah:
رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ
iaitu para penggembala kambing yang berlumba-lumba meninggikan bangunan.
Ini menggambarkan golongan yang dahulunya hidup sangat sederhana — bertelanjang kaki, papa dan menggembala kambing — kemudian mengalami perubahan status sosial yang ketara sehingga mampu berlumba membina bangunan tinggi.
Idea “orang susah menjadi kaya” adalah interpretasi sosial terhadap perubahan status ini, bukan terjemahan literal hadis. Namun ia boleh digunakan sebagai gambaran ringkas terhadap perubahan status sosial yang disebutkan dalam hadis.
Membaca Kedua-dua Tanda Bersama
Apabila kedua-dua tanda ini dibaca bersama, muncul satu gambaran sosial dan moral yang kuat.
Golongan yang dahulunya hidup sederhana mengalami perubahan kedudukan dunia: daripada miskin kepada berada, daripada kehidupan yang sederhana kepada kemewahan, dan daripada tempat tinggal yang sederhana kepada bangunan yang tinggi.
Namun perubahan kedudukan dunia tidak semestinya membawa peningkatan akhlak.
Sebahagian manusia mungkin mengalami keadaan yang sebaliknya: semakin tinggi kedudukan dunia, semakin rendah penghormatan terhadap ibu bapa.
Anak yang dahulu bergantung kepada ibu bapanya kini mempunyai wang, kedudukan dan rumah sendiri. Tetapi apabila kekayaan membawa kesombongan, ibu bapa yang sepatutnya dimuliakan boleh diperlakukan seperti orang bawahan — disuruh-nyuruh, diabaikan, atau dijadikan seperti “kuli” di rumah sendiri.
Di sinilah kedua-dua gambaran itu boleh dibaca secara bersambung:
kedudukan dunia meningkat, tetapi kedudukan moral merosot.
Dan apabila perlakuan terhadap ibu bapa itu mencapai tahap ‘uquq al-walidayn, ia bukan lagi sekadar masalah adab.
Ia adalah dosa besar.
Bukan kerana kita membuat kesimpulan sendiri, tetapi kerana Rasulullah ﷺ sendiri memasukkan penderhakaan kepada ibu bapa dalam kalangan dosa-dosa besar dan memberikan ancaman yang sangat keras terhadapnya.
Namun perlu ditegaskan: hadis Jibril tidak mengatakan bahawa setiap orang yang menjadi kaya atau mampu membina bangunan tinggi akan menderhaka kepada ibu bapanya. Hubungan antara kedua-dua tanda ini merupakan pembacaan sosial, manakala kaitan tanda pertama dengan penderhakaan kepada ibu bapa merupakan salah satu tafsiran yang dinukilkan oleh ulama.
Isnad, Takhrij & Klasifikasi
- Perawi sahabat bagi riwayat ini: Umar bin al-Khattab RA.
- Takhrij: Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim.
- Status: Sahih. Hadis ini diriwayatkan dalam kedua-dua kitab sahih dan diterima sebagai hadis sahih oleh para ulama hadis.
Pengajaran
Mesejnya bukan bahawa kekayaan itu buruk.
Kekayaan ialah nikmat dan ujian.
Yang perlu ditakuti ialah apabila peningkatan harta dan kedudukan menyebabkan seseorang lupa kepada ibu bapanya, merendahkan mereka dan mengambil kesempatan terhadap mereka.
Seorang anak boleh memiliki rumah yang besar, kereta yang mahal dan kedudukan yang tinggi. Tetapi semua itu tidak memberinya hak untuk merendahkan ibu bapanya.
Ibu bapa bukan orang bawahan.
Dalam Islam, mereka mempunyai hak untuk dihormati, dilayani dengan ihsan dan dibalas jasa mereka. Apabila seorang anak sengaja merosakkan hak tersebut sehingga termasuk dalam ‘uquq al-walidayn, dia bukan sekadar gagal menjaga adab — dia telah melakukan dosa besar yang Rasulullah ﷺ sendiri beri amaran keras terhadapnya.
Semoga Allah melindungi kita daripada kekayaan yang membawa kesombongan, daripada ‘uquq al-walidayn, dan daripada terjerumus dalam akhlak buruk yang digambarkan oleh tanda-tanda tersebut.
Semoga Allah menjadikan kita anak-anak yang tetap merendah diri dan berbakti kepada ibu bapa, biarpun suatu hari nanti kita dikurniakan kekayaan, kedudukan dan rumah yang tinggi.
Wallahu a‘lam.
Copyright © 2026 www.gayahidupholistik.blogspot.com All Rights Reserved.
