Industri Ternakan Ayam Malaysia: Penghalang Persaingan dan Kos Input

Industri Ayam Malaysia: Adakah Penguasaan Ayam Baka Benar-benar Penghalang Utama kepada Persaingan?

Oleh: Lebah

Apabila membincangkan kesukaran pemain baharu memasuki industri ayam pedaging di Malaysia, pemilikan atau penguasaan sumber ayam baka sering dianggap sebagai antara faktor utama yang menyekat persaingan. Faktor ini memang relevan kerana bekalan anak ayam berusia sehari (day-old chicks, DOC) merupakan salah satu input penting dalam pengeluaran ayam pedaging. Namun, adakah penguasaan ayam baka benar-benar merupakan penghalang paling utama? Atau adakah terdapat faktor ekonomi lain yang turut menyukarkan penternak baharu bersaing, khususnya dari segi kos input, harga mengikut kuantiti pembelian, akses kepada pengilang dan keupayaan mendapatkan modal kerja?

Persoalan ini wajar diteliti secara lebih menyeluruh. Akses kepada sesuatu produk tidak semestinya bermaksud akses kepada produk itu pada harga yang membolehkan pembeli bersaing secara berdaya maju.

Artikel ini tidak bertujuan menuduh mana-mana syarikat melakukan salah laku. Sebaliknya, ia mengemukakan beberapa persoalan ekonomi yang boleh diuji melalui data sebenar bagi mengenal pasti faktor yang benar-benar menyukarkan kemasukan pemain baharu ke dalam industri ayam pedaging.

Penafian dan skop perbincangan

Analisis ini menggabungkan maklumat daripada dokumen awam, pemerhatian umum tentang amalan pembelian industri dan satu contoh pengalaman pembelian input kimia dalam industri lain. Pengalaman tersebut hanya digunakan untuk menerangkan mekanisme harga mengikut kuantiti, bukannya sebagai bukti langsung tentang harga dalam industri ayam.

Beberapa persoalan yang dibangkitkan—terutamanya perbezaan harga antara pembeli besar dengan penternak kecil serta akses kepada pengilang—merupakan hipotesis yang memerlukan pengesahan melalui sebut harga, invois, kontrak pembekalan dan data pasaran.

Perbezaan harga atau saiz pemain yang tidak seimbang tidak dengan sendirinya membuktikan wujudnya pakatan sulit, diskriminasi yang menyalahi undang-undang atau amalan antipersaingan. Kesimpulan sedemikian memerlukan bukti dan penilaian berdasarkan undang-undang yang berkenaan.

1. Penguasaan ayam baka: faktor penting, tetapi bukan semestinya penjelasan tunggal

Pengeluaran ayam pedaging bergantung pada rangkaian bekalan yang melibatkan pembiakbakaan, pengeluaran anak ayam, makanan ternakan, penternakan, pemprosesan dan pemasaran.

Penguasaan terhadap sumber ayam baka boleh mempengaruhi struktur bekalan anak ayam dan keupayaan pemain lain mendapatkan input tersebut. Oleh itu, faktor ini tidak boleh diketepikan.

Walau bagaimanapun, kewujudan penguasaan pada satu peringkat rantaian bekalan tidak semestinya menerangkan keseluruhan kesukaran memasuki industri. Penternak juga perlu menanggung kos makanan ternakan, ubat-ubatan dan pengurusan kesihatan, tenaga kerja, utiliti, pengangkutan serta kemudahan operasi. Mereka turut memerlukan modal kerja untuk menampung tempoh antara pembelian input dengan penerimaan hasil jualan.

Laporan rasmi MyCC, Review of Domestic Broiler Market: Final Report (2014), menyediakan satu rujukan penting untuk memahami struktur industri ayam pedaging domestik. Laporan tersebut wajar dirujuk apabila menilai struktur pasaran dan hubungan antara peringkat dalam rantaian bekalan.

Oleh itu, persoalan yang lebih menyeluruh bukan sekadar siapa menguasai ayam baka, tetapi juga bagaimana keseluruhan struktur bekalan dan kos mempengaruhi keupayaan pemain baharu untuk bersaing.

2. Kos makanan ternakan dan daya maju penternakan

Makanan ternakan merupakan komponen kos yang penting dalam pengeluaran ayam pedaging. Dalam kenyataan media bertarikh 22 Disember 2023, Suruhanjaya Persaingan Malaysia (MyCC) menyatakan bahawa makanan ayam merangkumi 72.8% daripada keseluruhan perbelanjaan dalam penternakan ayam (MyCC, 2023).

Angka ini menunjukkan kepentingan kos makanan ternakan dalam ekonomi pengeluaran ayam. Ia juga membantu menjelaskan mengapa perbezaan harga input yang kelihatan kecil boleh memberi kesan besar apabila jumlah pembelian berulang kali adalah tinggi.

Namun, angka 72.8% itu perlu ditafsirkan dengan tepat. Ia tidak bermaksud semua penternak menanggung struktur kos yang sama, dan tidak membuktikan bahawa setiap penternak kecil membayar harga makanan yang lebih tinggi daripada pemain besar. Perkara tersebut memerlukan data khusus tentang harga belian, jumlah pembelian, spesifikasi produk, kos pengangkutan dan syarat pembayaran.

Jika penternak besar memperoleh makanan ternakan pada harga seunit yang lebih rendah, sementara penternak kecil membayar harga lebih tinggi untuk input yang setara, perbezaan itu boleh mempengaruhi margin keuntungan dan keupayaan mengumpulkan modal bagi pengembangan operasi.

Persoalannya ialah sejauh mana perbezaan harga seperti ini benar-benar wujud dalam pasaran, apakah puncanya, dan sama ada ia cukup besar untuk menjadi penghalang kemasukan yang material.

3. Harga mengikut kuantiti: kelebihan skala yang boleh membentuk kitaran persaingan

Dalamnya mempunyai peluang mendapatkan harga seunit yang lebih rendah. Keadaan ini boleh berlaku kerana pengilang atau pembekal menikmati penjimatan kos pengeluaran, pembungkusan, pengendalian, pentadbiran dan pengangkutan apabila berurusan dengan pesanan yang besar.

Oleh itu, harga mengikut kuantiti bukan dengan sendirinya amalan yang salah. Ia boleh mencerminkan kecekapan operasi dan ekonomi bidangan (economies of scale).

Namun begitu, dari sudut persaingan, kesannya perlu diteliti apabila kelebihan harga tersebut berulang kali memihak kepada pemain yang sudah besar, sedangkan pemain baharu masih belum mampu membeli pada skala yang sama.

Keadaan ini boleh membentuk satu kitaran ekonomi:

• Jumlah pembelian yang kecil menyebabkan kos input seunit lebih tinggi.

• Kos input yang lebih tinggi mengecilkan margin keuntungan.

• Margin yang kecil menyukarkan pengumpulan modal untuk mengembangkan operasi.

• Tanpa pengembangan, pembeli terus tidak layak atau tidak berupaya mendapatkan harga pukal yang lebih kompetitif.

Kitaran ini berpotensi menyukarkan pemain baharu membina skala yang diperlukan untuk bersaing. Walau bagaimanapun, sama ada mekanisme ini benar-benar berlaku dalam industri ayam Malaysia, dan sejauh mana kesannya, perlu dibuktikan dengan data harga serta syarat pembelian sebenar.

4. Akses kepada pengilang dan pengedar

Satu lagi persoalan ialah saluran pembelian makanan ternakan dan input lain. Adakah semua penternak mempunyai peluang yang setara untuk membeli terus daripada pengilang, atau adakah sebahagian penternak perlu melalui ejen dan pengedar?

Jika pembeli besar boleh membeli terus pada harga pengilang, sedangkan penternak kecil perlu membeli melalui orang tengah, perbezaan kos mungkin timbul. Namun, hal ini tidak boleh dianggap benar tanpa bukti khusus.

Pengedar juga menjalankan fungsi ekonomi yang penting, termasuk menyimpan stok, menghantar produk dalam kuantiti kecil, memberikan kemudahan kredit dan melayani pelanggan yang lokasinya jauh daripada kilang. Kos perkhidmatan ini boleh menjelaskan sebahagian daripada perbezaan harga.

Justeru, perbandingan yang adil perlu mengambil kira bukan sahaja harga pada invois, tetapi juga spesifikasi makanan ternakan, jumlah pesanan minimum, kos penghantaran, tempoh kredit, syarat pembayaran, kekerapan penghantaran dan risiko bekalan.

Persoalan yang wajar dikemukakan ialah: Adakah penternak kecil membayar lebih mahal semata-mata kerana jumlah pembelian mereka kecil, atau adakah mereka juga menghadapi halangan tertentu untuk mengakses saluran bekalan yang lebih kompetitif?

Jawapannya perlu berdasarkan bukti, bukannya andaian tentang amalan mana-mana syarikat.

5. Contoh Pengalaman Pembelian Input Kimia: Mengapa Harga Pukal Berbeza Mengikut Kuantiti Pembelian?

 Perbezaan ini menunjukkan bahawa skala pembelian boleh mempengaruhi harga seunit dengan ketara. Pembelian secara pukal bukan sahaja berpotensi mengurangkan kos pengangkutan dan pengendalian bagi setiap kilogram, malah membolehkan pembekal mengurus pesanan dengan lebih cekap. Sebaliknya, pembelian dalam kuantiti kecil mungkin melibatkan kos pembungkusan, penyimpanan dan pengedaran yang lebih tinggi bagi setiap unit produk.

Walaupun contoh ini datang daripada industri kimia, prinsip ekonominya boleh dijadikan asas untuk mengemukakan persoalan tentang industri ayam: adakah penternak besar mendapat harga makanan ternakan atau anak ayam yang jauh lebih rendah berbanding penternak

Dalam pengalaman pembelian bahan kimia industri, saya pernah menemui perbezaan harga natrium hidroksida (NaOH) mengikut kuantiti pembelian. Sebagai gambaran, harga yang pernah saya hadapi ialah sekitar RM0.60/kg bagi pembelian menggunakan lori tangki 20 tan, RM2.00/kg bagi satu tan, dan RM2.80–RM3.30/kg bagi pembelian dalam dua hingga empat tong berkapasiti 25 kg.

Contoh ini menunjukkan bagaimana kuantiti pembelian boleh mempengaruhi harga seunit dalam sesetengah urus niaga industri. Namun, angka tersebut ialah pengalaman pembelian dalam sektor kimia, bukannya data harga makanan ternakan atau anak ayam. Perbandingan harga juga perlu mengambil kira gred dan spesifikasi produk, kos pengangkutan, pembungkusan, syarat kredit dan keadaan pasaran pada waktu pembelian.

Saya mengemukakan contoh ini bukan untuk menyamakan industri kimia dengan industri ayam, tetapi untuk menjelaskan satu prinsip ekonomi: harga yang ditawarkan kepada pembeli boleh berbeza mengikut skala pembelian, dan perbezaan itu boleh mempengaruhi daya saing pengguna input.

Oleh itu, bagi industri ayam, persoalan yang lebih berguna ialah berapakah perbezaan harga sebenar yang dibayar oleh penternak pada skala operasi berlainan bagi produk dan syarat pembelian yang setara?

6. Kes penetapan harga makanan ayam: apa yang dibuktikan dan apa yang tidak

Perbincangan mengenai kos makanan ternakan tidak boleh mengabaikan tindakan penguatkuasaan MyCC terhadap lima pengilang makanan ayam.

Menurut kenyataan media MyCC bertarikh 22 Disember 2023, penalti berjumlah RM415,495,696.49 dikenakan terhadap lima syarikat berhubung kes penetapan harga makanan ayam. Keputusan tersebut bertarikh 11 Disember 2023 (MyCC, 2023).

Pada 11 Februari 2026, MyCC melaporkan bahawa Tribunal Rayuan Persaingan sebulat suara mengekalkan keputusan tersebut. Menurut kenyataan itu, tribunal menolak rayuan empat syarikat—Leong Hup Feedmill Malaysia Sdn. Bhd., Dindings Poultry Development Centre Sdn. Bhd., FFM Berhad dan Gold Coin Feedmills (Malaysia) Sdn. Bhd.—manakala PK Agro-Industrial Products (M) Sdn. Bhd. tidak meneruskan rayuannya. Penalti kewangan dan arahan MyCC dikekalkan menurut laporan tersebut (MyCC, 2026).

Kes ini penting kerana ia menunjukkan bahawa isu persaingan dalam rantaian bekalan makanan ayam bukan sekadar persoalan teori. Terdapat kes khusus yang melalui proses penguatkuasaan dan rayuan, sebagaimana dilaporkan oleh pihak berkuasa persaingan.

Namun, kesimpulan daripada kes ini perlu dihadkan kepada skop keputusan berkenaan. Ia tidak membuktikan bahawa semua pengilang makanan ayam terlibat dalam kartel, bahawa setiap perbezaan harga antara pembeli adalah menyalahi undang-undang, atau bahawa penternak kecil semestinya dinafikan akses kepada harga yang kompetitif.

Untuk menilai keadaan pasaran dengan adil, kita perlu membezakan antara tiga perkara:

1. Kelebihan ekonomi bidangan — pembeli besar mendapat harga lebih rendah kerana membeli lebih banyak atau mengurangkan kos pengendalian.

2. Struktur pasaran yang tertumpu — sebilangan kecil pemain mempunyai bahagian atau pengaruh yang besar dalam pasaran tertentu.

3. Perbuatan antipersaingan — perlakuan yang memenuhi unsur larangan undang-undang persaingan berdasarkan bukti dan penilaian yang berkenaan.

Ketiga-tiganya tidak membawa maksud yang sama. Harga pukal yang lebih rendah tidak dengan sendirinya membuktikan pakatan sulit; begitu juga, kewujudan ramai pembekal tidak semestinya menjamin persaingan berkesan jika pilihan pembeli atau akses kepada bekalan sebenarnya terhad.

Sebab itulah data pasaran dan penilaian berdasarkan bukti diperlukan sebelum membuat kesimpulan tentang penghalang sebenar yang dihadapi pemain baharu.

7. Dasar kerajaan dan keadaan pasaran

Dasar kerajaan turut mempengaruhi persekitaran ekonomi penternakan ayam. Penamatan kawalan harga dan subsidi ayam bermula pada 1 November 2023 merupakan satu perubahan dasar yang relevan untuk memahami keadaan pasaran selepas tarikh tersebut (Kementerian Pertanian dan Keterjaminan Makanan $KPKM$

Walau bagaimanapun, perubahan dasar itu tidak wajar dijadikan penjelasan tunggal bagi semua perubahan harga atau keuntungan penternak. Harga jualan ayam, kos makanan ternakan, kos pengangkutan, kadar kematian, produktiviti ladang dan keadaan permintaan boleh berubah atas sebab yang berlainan.

Begitu juga, isu harga bahan mentah makanan ternakan perlu dianalisis dengan mengambil kira faktor yang benar-benar berkaitan, termasuk harga komoditi, kadar pertukaran mata wang, kos logistik dan struktur pasaran pembekalan. Kita tidak boleh menganggap bahawa semua perubahan harga input berpunca daripada tindakan kerajaan atau mana-mana satu pihak.

Analisis yang baik perlu memisahkan kesan dasar, perubahan kos dan struktur persaingan supaya punca sesuatu masalah tidak tersalah dikenal pasti.

8. Apakah data yang diperlukan untuk mengenal pasti penghalang kemasukan sebenar?

Daripada membuat kesimpulan awal bahawa penguasaan ayam baka ialah penghalang paling utama, penilaian yang lebih menyeluruh boleh dimulakan dengan mengumpulkan data tentang beberapa perkara:

• Harga anak ayam: harga mengikut jumlah pesanan, pembekal, lokasi, syarat pembayaran dan kos penghantaran.

• Harga makanan ternakan: harga bagi formulasi dan spesifikasi yang setara, mengikut jumlah pembelian serta saluran pengedaran.

• Akses kepada pembekal: syarat minimum pembelian, kelayakan membuka akaun terus dengan pengilang, kemudahan kredit dan ketersediaan stok.

• Kos pengeluaran: kos anak ayam, makanan, tenaga kerja, utiliti, kesihatan ternakan, kematian dan pengangkutan bagi setiap kilogram ayam yang boleh dipasarkan.

• Modal kerja: jumlah modal yang diperlukan untuk menampung satu kitaran pengeluaran dan tempoh sebelum hasil jualan diterima.

• Akses pasaran: keupayaan menjual hasil pada harga yang berdaya maju, termasuk syarat pembelian oleh pemproses, pengedar atau peruncit.

• Struktur pasaran: tahap penumpuan pada setiap peringkat rantaian bekalan dan hubungan antara pemain, berdasarkan data yang boleh disahkan.

Data ini boleh membantu menjawab persoalan yang lebih penting daripada sekadar mengetahui siapa memiliki ayam baka: pada peringkat manakah kos atau akses bekalan mula meletakkan pemain baharu pada kedudukan yang kurang kompetitif?

Jika perbezaan harga input terbukti besar dan berterusan, persoalan seterusnya ialah sama ada perbezaan itu munasabah dari segi kos atau berpunca daripada sekatan akses dan perlakuan pasaran yang memerlukan penelitian lanjut.

Kesimpulan

Penguasaan ayam baka memang wajar diberi perhatian dalam analisis industri ayam pedaging Malaysia. Namun, ia tidak sepatutnya dianggap secara automatik sebagai penghalang tunggal atau paling utama kepada kemasukan pemain baharu.

Kos makanan ternakan yang tinggi, harga input mengikut kuantiti, saluran pembelian, modal kerja dan akses kepada pasaran juga berpotensi mempengaruhi keupayaan penternak bersaing. Kepentingan setiap faktor itu perlu ditentukan melalui data sebenar, bukan semata-mata berdasarkan andaian.

Kes MyCC terhadap lima pengilang makanan ayam memberikan satu contoh konkrit tentang kepentingan penguatkuasaan persaingan dalam pasaran input. Pada masa yang sama, kes tersebut tidak boleh digeneralisasikan sehingga semua perbezaan harga atau amalan pembekalan dianggap sebagai salah laku.

Pada asasnya, akses kepada produk tidak semestinya sama dengan akses kepada produk pada harga yang membolehkan pembeli bersaing secara berdaya maju. Namun, sama ada jurang tersebut benar-benar menjadi penghalang kemasukan dalam industri ayam Malaysia mesti dibuktikan melalui perbandingan harga, syarat pembelian, struktur pasaran dan kos pengeluaran.

Tujuan analisis ini bukan untuk menuduh mana-mana pihak, tetapi untuk mengemukakan persoalan yang boleh diuji, disahkan atau disangkal. Hanya dengan pendekatan berasaskan bukti kita dapat mengenal pasti penghalang sebenar kepada persaingan dan merangka penyelesaian yang lebih berkesan.

Nota kaki dan rujukan

Nota 1 — Angka 72.8%. MyCC (2023) menyatakan bahawa makanan ayam merangkumi 72.8% daripada keseluruhan perbelanjaan dalam penternakan ayam. Angka ini digunakan untuk menunjukkan kepentingan kos makanan ternakan, bukan untuk menyimpulkan bahawa semua penternak mempunyai struktur kos yang sama.

Nota 2 — Contoh harga NaOH. Harga dalam Seksyen 5 ialah pengalaman pembelian peribadi penulis dalam industri kimia. Ia bukan data pasaran ayam dan tidak boleh digunakan untuk menganggarkan perbezaan harga makanan ternakan atau anak ayam.

Nota 3 — Perbezaan harga dan pelanggaran undang-undang. Perbezaan harga mengikut kuantiti tidak dengan sendirinya membuktikan kartel atau pelanggaran undang-undang persaingan. Penilaian undang-undang bergantung pada perlakuan yang berlaku, bukti dan peruntukan undang-undang yang terpakai.

Nota 4 — Skop kes MyCC. Maklumat mengenai penalti dan keputusan Tribunal dalam Seksyen 6 diringkaskan daripada kenyataan MyCC yang disenaraikan di bawah. Untuk butiran penuh, rujuk dokumen rasmi berkenaan dan, jika perlu, keputusan Tribunal itu sendiri.

Senarai rujukan

Kementerian Pertanian dan Keterjaminan Makanan. (2023, October 30). Penamatan kawalan harga dan subsidi ayam oleh YB Menteri Pertanian dan Keterjaminan Makanan (KPKM). https://www.kpkm.gov.my/en/information/media-statement/year-2023/2023/994-penamatan-kawalan-harga-dan-subsidi-ayam-oleh-yb-menteri-pertanian-dan-keterjaminan-makanan-kpkm

Malaysia Competition Commission. (2014). Review of domestic broiler market: Final report. https://www.mycc.gov.my/market-review/final-report-review-of-domestic-broiler-market

Malaysia Competition Commission. (2023, December 22). RM415 million penalty imposed against five chicken feed millers for price fixing cartel. https://www.mycc.gov.my/announcement/rm415-million-penalty-imposed-against-five-chicken-feed-millers-for-price-fixing

Malaysia Competition Commission. (2026, February 11). Competition Appeal Tribunal unanimously affirms MyCC’s RM415.5 million decision against chicken feed cartel. https://www.mycc.gov.my/announcement/competition-appeal-tribunal-unanimously-affirms-myccs-rm4155-million-decision-against

Perundangan berkaitan

Malaysia. Competition Act 2010 (Act 712). Laws of Malaysia, Attorney General’s Chambers. https://lom.agc.gov.my/

Copyright © 2026 www.gayahidupholistik.blogspot.com All Rights Reserved.